de Oude Knegt

Van de nieuwbouw van de Oude Knegt werd elke week verslag gedaan op de website oudeknegt.nl. Hieronder een selectie van die berichten met enkele markante hoogtepunten.

Februari 2003. De coördinator van de bouw Theo Visser zit goed op schema. Met gepaste trots heeft hij het uitgeharde beton van de fundering uit de bekisting zien komen. Samen met zijn vrijwilligers heeft hij dit klusje geklaard. Daarmee werd een aanzienlijk bedrag op de bouwkosten bespaard.

Als het weer zo mooi blijft, dan kan snel worden begonnen met het metselen van de veldmuurtjes en penanten. De antieke boerengeeltjes liggen al klaar. De originele gingen verloren in de brand. Deze partij is op de kop getikt in Friesland.

Ook de molenmakers van Saendijck zitten niet stil. De kap en het bovenwiel zijn klaar. In het bovenwiel zitten de kammen van azijnhout, die straks de horizontale beweging van de draaiende bovenbonkelaar omzetten in een verticale beweging. Op die manier kunnen de molenstenen draaien. Bij de firma Schermer in Heerhugowaard worden de roeden verlengd en behandeld om roest te voorkomen. De as is naar Zaandijk gebracht, om daar opgeknapt in de kap geplaatst te worden.

Maart 2003. Lekker in het voorjaarszonnetje zitten de vrijwilligers van De Oude Knegt het cement van de boerengeeltjes af te bikken. De antieke steentjes worden weer gebruikt bij het metselen van de buitenmuren en penanten. Ed Spruyt gebruikt een pneumatische hamer, Chris Groen doet het nog ouderwets met hamer en steenbeitel. In totaal moet er zo dikke 35 vierkante meter geeltjes worden verwerkt.

---

  

April 2003. Op het schiereiland de Hemmes aan de Zaan zijn de vaklieden van molenbouwer Saendijck aan het achtkant begonnen. De enorme balken zijn gekeurd en in orde bevonden. De stijlen worden nu opgericht en zullen gezamenlijk het geraamte van het molenlijf vormen. De kap is gerietdekt en klaar.

April 2003. Onder het motto ´vele handen maken licht werk´ hebben zeven bouwvakkers binnen een dag de buitenmuurtjes en penanten voor de nieuw Oude Knegt gemetseld. Onder bijkans ideale weersomstandigheden klaarde de enthousiaste groep vrijwilligers de klus voor drie uur ´s middags. Bouwcoördinator Theo Visser was een gelukkig man. Hij bedankte de metselaars en onderstreepte dat met een heupflesje Oude Knegt kruidenlikeur. Op de goede afloop werd nog een gezellig biertje gedronken.

Mei 2003. Het achtkant, dat bij de molenmakerij Saendijck in elkaar is gezet, werd deze week verstevigd met zogenaamde kruisverbanden. Christiaan de Groen maakte daar foto´s van. In Heerhugowaard  wordt de laatste hand gelegd aan de afwerking van de verlengde roeden. Glasparel en lak moeten zorgen voor duurzaamheid. De 19 meter lange stalen balken gaan nu naar de molenmaker om ´opgehekt´ te worden. In Duitsland zijn acht vuistdikke drempels van hard arduinsteen besteld. Die worden in Akersloot op maat gemaakt.

  

  

Juni 2003. Eindelijk weer eens bouwactiviteiten aan de Pontweg in Akersloot. Een draaiende betonmolen en vrijwilligers die van grind, zand en water een smeuïg betonmengsel maken om de acht bewapende penanten te vullen, waarop straks de bovenbouw van de molen moet rusten.

Juni 2003. De mannen van Colijn gaan onverstoorbaar verder met het rietdekken van de nieuwe Oude Knegt. Vijf man sterk waren ze afgelopen week bezig met het achtkant. De schoven riet worden met henneptouw aan de houten raggels vast geregen. De uiteinden van het riet worden met een metalen plat stuk gereedschap op hun plaats geklopt. Alles op het oog. Zoals dat al eeuwen gebeurt.

Juli 2003. De onderbouw van de molen is vandaag afgemaakt. De muurtjes zijn gevoegd. Op de penanten, die straks de achtkantstijlen moeten dragen, hebben de vrijwilligers acht zware hardstenen arduinplaten uit Duitsland geplaatst. De molen komt daar los op te staan. De klus werd geklaard door Jos Kruyenaar, Ben Kerssens en Paul Twaalfhoven, bijgestaan door de vaste ploeg vrijwilligers. Ook op het schiereiland De Hemmes ging het werk door. De molenbouwers van Saendijck zijn nu bezig met de wieken. De 19 meter lange stalen roeden worden opgehekt, straks wordt daar het zeil opgespannen..

  

Dinsdag 19 augustus 2003 zijn de onderdelen van de nieuwe Oude Knegt bij molenmaker Saendijck op de Hemmes bij het Kalf door een hoogwerker op een groot ponton gezet. Maandag 25 augustus komt de molen over het water naar Akersloot toe, om daar op de onderbouw in elkaar te worden gezet. Het vaartransport vangt maandag in alle vroegte aan. Bij het krieken van de dag om 5.30 uur is de afvaart gepland. Drie uur later moet de sleper afmeren aan de loswal bij het pontje van Akersloot.

Daar wordt om 9.00 uur begonnen met het hijskarwei. De gerietdekte romp, de kap met daarin de stalen as en de 19 meter lange roeden worden eerst op een dieplader geplaatst. De onderdelen worden nog zo´n 250 meter vervoerd, om vanaf de Geesterweg op de plaats van bestemming te kunnen worden afgeleverd.

Eerst wordt de romp los op de onderbouw geplaatst. Daar bovenop komt de kap. Tenslotte zullen de roeden worden gestoken. Een spectaculaire hijsklus, die nauw luistert. Wanneer alles rond de planning verloopt staat De Oude Knegt om twee uur weer op de oude plek.

Augustus 2003. Bijna 32 maanden geleden brandde de Oude Knegt af, vandaag maandag 25 augustus is de molen in nog geen dag weer neergezet. De nieuw gebouwde romp, kap en wieken kwamen in alle vroegte op een dekschuit vanuit de Zaanstreek over het meer naar Akersloot toe. Daar zijn de laatste paar honderd meter op een dieplader afgelegd. De komende maanden wordt de nieuwe korenmolen afgebouwd, in mei -op Nationale Fietsdag- volgt de officiële opening. Klik hier voor een fotoreportage van het transport.

  

September 2003. Binnen in de molen worden steeds meer vitale onderdelen geïnstalleerd. Wie de gelegenheid krijgt een kijkje te nemen in de kap, ziet daar hoe een ingewikkeld stelsel van assen en wielen voor het mechanisch overbrengen van beweging zorg zal dragen. Alles volgens ambachtelijke tradities geconstrueerd. Met bijzondere houtsoorten en ouderwetse verbindingstechnieken, waar geen spijker aan te pas komt.

  

Oktober 2003. Doorgaans komen de vrijwilligers van de molen alleen op de zaterdag in actie, maar nu zijn er ook op werkdagen overuren gedraaid. Ed Spruyt ging gewapend met professionele lasapparatuur de kelder in om daar de stalen balken van de fundatie aan te passen. Dat was nodig om het zogenaamde noorderkoppel molenstenen zo te kunnen plaatsen dat straks bij windstil weer ook mechanisch gemalen kan worden. Chris de Groen maakte thuis de raamsponningen en heeft die inmiddels van glas voorzien en geplaatst.

November 2003. Er is niet veel overgebleven van de oude afgebrande Oude Knegt, maar wat nog bruikbaar is wordt weer verwerkt in de nieuw gebouwde molen. Zo zijn de oude staartbalken, die aan de buitenkant zitten, maar aan een kant beschadigd geraakt. Machinaal afschaven leverde mooie nieuwe grenen balken op, die momenteel worden gebruikt voor de ondersteuning van de halfzolder.

December 2003. Theo Swart, bestuurslid van onze stichting en bouwkundig tekenaar van beroep, heeft een prachtig ontwerp gemaakt voor het molenaarshuisje, zoals dat bij De Oude Knegt moet komen te staan. Hij heeft zich daarbij laten inspireren door afbeeldingen van historische pandjes uit de streek.

Januari 2004. De nieuwe Oude Knegt, die alweer drie jaar geleden zo jammerlijk door een afgedwaalde vuurpijl werd getroffen en in vlammen op ging, is de eerste jaarwisseling goed doorgekomen. De brandblusser bleef tijdens het vuurwerk binnen handbereik, maar de toezichthoudende buurtbewoners hoefden gelukkig niet in actie te komen. Op nieuwjaarsdag sneeuwde het uitbundig, waardoor de Oude Knegt door de natuur een mooie witte ijsmuts werd opgezet.

Februari 2004. Met de komst van twee koppels molenstenen is de nieuwe Oude Knegt min of meer compleet. Het gaat om twee Duitse blauwe natuurstenen uit het vulkanisch gebied in de Eifel en om twee Franse kunststof stenen bekleed met zoetwaterkwarts uit een groeve vlak boven Parijs. Het natuurstenen koppel wordt straks aangedreven door windkracht, de andere twee zijn bestemd voor geval meel mechanisch -met behulp van een motor- gemalen moet worden.

Maart 2004. Ed Spruyt en vader & zoon De Groen verspillen geen materiaal. Op de foto inspecteren ze een van de oude licht verbrande staartbalken van de voormalige Oude Knegt. Het hout is afgeschaafd en nog goed te gebruiken als steunbalk in de kelder waar wordt gewerkt aan het afstellen van het noordelijk koppel molenstenen, dat zowel op windkracht als machinaal kan draaien. De elektromotor en het aandrijfwiel zijn geïnstalleerd, het wachten is op het afleveren van de aandrijfriemen.

April 2004. Het was meten en zweten voor de drie Akersloters, die de betimmering voor de fundering van het molenaarshuisje in elkaar hebben gezet. Links Theo Swart, daarnaast Paul Twaalfhoven en rechts Jan Kruijenaar. Theo heeft het huisje ontworpen en getekend. Paul en Jan waren ook al betrokken bij het metselen van de penanten en ondermuurtjes van de Oude Knegt.

  

  

  

Mei 2004. Onder grote belangstelling is zaterdagmiddag 8 mei de herbouwde Oude Knegt in gebruik genomen. De vang werd gelicht door burgemeester Aaltje Emmens-Knol en Ans Visser-Zinnemers. Maar eerst kreeg de grote inspirator achter de herbouw Theo Visser een lintje opgespeld, hij werd voor zijn verdiensten door de Koningin benoemd tot  Lid in de Orde van Oranje Nassau. Het was een gezellige boel bij de opening van de molen. Er speelde een draaiorgel, de Schager dansers traden op en een chantykoor uit Akersloot amuseerde het talrijke publiek, dat vooral gekomen was om een kijkje in de nieuwe molen te nemen.

Klik hier voor het foto-album van het feest.

Augustus 2003. In nog geen dag tijd is het casco voor het molenaarshuisje geplaatst. Dat kon omdat de fundering er al lag en de elementen waren geprepareerd in de werkplaats van timmerbedrijf Sander Koning uit De Goorn. Onder leiding van Theo Swart bestuurslid van onze stichting, die ook het ontwerp voor het gebouwtje tekende, zijn de onderdelen in elkaar gezet.

Ben Kerssens, Gerard Dekker en Ted Verduin waren de vrijwilligers die de helpende hand toestaken. Op het huisje zijn oude pannen gelegd. Ze komen van de gesloopte boerderij van de familie Sander aan de Julianaweg af. Bij het ontwerp van het molenaarshuisje heeft Theo Swart zich laten inspireren door de bouwstijl van Oudhollandse huisjes, zoals die hier in het verleden veel zijn gebouwd.

Oktober 2003. Theo Kerssens heeft de binnenkant van de ondermuurtjes in het molenaarshuisje gestuukt.  De specie moet nog even drogen en dan kan aannemer Sander Koning beginnen met het aftimmeren van het interieur. Piet van der Molen en Jeroen Meijer waren weer druk in de weer met de aanleg van de elektriciteitbekabeling.

December 2003. De schilderploeg van het molenaarshuisje is deze week, onder leiding van Piet Pettinga, enthousiast aan de slag gegaan. Piet wordt geholpen door Harry Wichers, Ko Kerssens, Léon Klein Schiphorst en Wim Lamberts. Eerst is er flink geschuurd, daarna zijn alle gaatjes gestopt. Inmiddels hebben de mannen een begin gemaakt met het gronden van plafonds, raamkozijnen, sponningen en wanden.

Het uiteindelijke kleurenschema voor het molenaarshuisje, met onder andere mosterdgeel, hel blauw en ossenbloedrood, is ontleend aan de inrichting van oude winkeltjes op de Zaanse Schans en het Buitenmuseum Enkhuizen. De bedoeling is een sfeer op te roepen die doet denken aan de tijd dat molens hun gloriejaren beleefden, zo’n dikke eeuw geleden.

Februari 2004. Een belangrijke week voor De Oude Knegt. Met man en macht is gewerkt aan de nutsvoorzieningen: riolering, water en gas. De afgelopen 25 jaar hebben de vrijwilligers van de molen het zonder moeten doen. Nu is er uitzicht op een echte wc, een kraan om de koffiepot te vullen en een comfortabele verwarming. Met dank aan de BAM en de ENECO die alles kosteloos uitvoeren.

Maart 2004. Terwijl in de molen nog hard gewerkt wordt aan het aftimmeren en de installatie van een nieuwe meterkast, is vandaag voor het eerst meel verkocht in het molenaarshuisje. De bouwwerkzaamheden zijn weliswaar nog niet afgerond, maar de inrichting is zover dat de klanten er goed terecht kunnen. Op de foto van Christiaan de Groen rekent Theo Visser af met Ton van der Eng uit Akersloot. Naast hem zijn dochter en daarnaast klant nummer 2: Paul Stroet uit Limmen.  

---